, , , , ,

Świadome sny a nauka:Czy to w ogóle możliwe?

Wstęp Świadome śnienie to fascynujący fenomen, który od wieków rozpalał wyobraźnię ludzi. Możliwość kontrolowania własnych snów, przeżywania niemożliwych w realnym świecie przygód i odkrywania głębi ludzkiej psychiki kusi zarówno badaczy, jak i miłośników snów. Choć przez długi czas traktowane jako zjawisko pseudonaukowe, świadome śnienie zyskało w ostatnich latach solidne podstawy naukowe. Liczne badania potwierdziły jego…

By.

min read

świadomy sen

Wstęp

Świadome śnienie to fascynujący fenomen, który od wieków rozpalał wyobraźnię ludzi. Możliwość kontrolowania własnych snów, przeżywania niemożliwych w realnym świecie przygód i odkrywania głębi ludzkiej psychiki kusi zarówno badaczy, jak i miłośników snów.

Choć przez długi czas traktowane jako zjawisko pseudonaukowe, świadome śnienie zyskało w ostatnich latach solidne podstawy naukowe. Liczne badania potwierdziły jego realność i dostarczyły cennych informacji o mechanizmach rządzących ludzką świadomością podczas snu.

świadomy sen

Czym jest świadome śnienie?

Świadome śnienie to zaawansowany stan snu, w którym osoba śniąca jest świadoma, że się śni i może aktywnie uczestniczyć w swoim śnie. Osoba w tym stanie ma zdolność rozpoznawania, że przeżywa sen, co pozwala na świadome podejmowanie decyzji oraz kontrolowanie niektórych aspektów snu. W świadomym śnieniu jednostka może eksplorować fantazyjne scenariusze, wykonywać niemożliwe w rzeczywistości czynności, a nawet prowadzić konwersacje z postaciami w swoim śnie. To doświadczenie daje poczucie kontroli nad snem i może prowadzić do ciekawych eksploracji psychologicznych i kreatywnych.

Jak powstaje świadome śnienie?

Mechanizmy powstawania świadomego śnienia nie są do końca poznane. Uważa się, że kluczową rolę odgrywa tu aktywność mózgu w fazie REM (Rapid Eye Movement) snu. W tej fazie mózg wykazuje intensywną aktywność, podobną do tej podczas czuwania, co umożliwia świadome przeżywanie snów.

Fazy snu

Sen to złożony proces, który składa się z kilku faz o różnych charakterystykach. Podczas snu przechodzimy przez cykle, które obejmują różne etapy aktywności mózgowej i fizjologicznej. Zrozumienie tych faz jest kluczowe dla poznania natury snu oraz jego wpływu na nasze zdrowie i codzienne funkcjonowanie.

Faza snu może być podzielona na fazę NREM (Non-Rapid Eye Movement) i fazę REM (Rapid Eye Movement). W fazie NREM, która obejmuje fazy NREM 1, 2 i 3 (lub SWS – Slow-Wave Sleep), następuje stopniowe zwolnienie aktywności mózgu i organizmu. Fale mózgowe stają się wolniejsze, mięśnie rozluźniają się, a organizm regeneruje się i naprawia uszkodzenia. Faza REM, natomiast, charakteryzuje się szybkimi ruchami gałek ocznych, intensywną aktywnością mózgową i snami. Jest to fazą, w której doświadczamy najbardziej żywych i realistycznych snów.

Cykle snu, w których kolejno występują fazy NREM i REM, powtarzają się kilkukrotnie podczas jednej nocy. Zrozumienie tych faz pozwala nam lepiej zrozumieć procesy regeneracyjne, konsolidację pamięci, emocje i inne funkcje ważne dla naszego zdrowia psychicznego i fizycznego.

Istnieje pięć głównych faz snu:

  1. Faza NREM 1 (Non-Rapid Eye Movement 1):

    Jest początkową fazą snu, trwającą zazwyczaj około 10-15 minut. W tym czasie organizm powoli przechodzi ze stanu czuwania do stanu snu. Akcja serca i oddech zwalniają się, a fale mózgowe stają się wolniejsze. Jest to okres, w którym łatwo przebudzić się z zewnętrznego bodźca. W tej fazie mogą pojawiać się krótkie, niezwiązane logicznie sny, które są bardziej fragmentaryczne niż w późniejszych fazach snu. Faza NREM 1 pełni istotną rolę w procesie zapadania w sen i stanowi pierwszy krok w cyklu snu.

  2. Faza NREM 2:

    To kolejna faza snu, trwająca zwykle od 20 do 30 minut. W tej fazie fale mózgowe stają się jeszcze wolniejsze i bardziej regularne niż w fazie NREM 1, co oznacza głębszy sen. Mięśnie stopniowo rozluźniają się, a organizm przechodzi w stan większej relaksacji. Sny w tej fazie stają się bardziej żywe i spójne, choć nadal mogą być krótkie i trudne do zapamiętania po przebudzeniu. To etap, w którym ciało i umysł przygotowują się do głębszego snu, który następuje w kolejnych fazach NREM i REM.

  3. Faza NREM 3:

    Inaczej znana jako faza snu wolnofalowego (SWS), to istotny etap snu trwający około 30-45 minut. W tym czasie charakteryzuje się obecnością bardzo wolnych fal mózgowych, co oznacza głęboki sen. Organizm przechodzi w stan głębokiego relaksu, a mięśnie są całkowicie rozluźnione. Choć w tej fazie nie doświadczamy żywych snów, to jest ona kluczowa dla regeneracji organizmu. W tym czasie dochodzi do naprawy tkanek, wzrostu oraz wzmacniania układu immunologicznego, co wpływa korzystnie na naszą ogólną kondycję fizyczną i psychiczną.

  4. Faza REM (Rapid Eye Movement):

    Jest jednym z najbardziej fascynujących etapów snu, trwającym około 10-20 minut i stanowiącym około 20-25% całego cyklu snu. Podczas tej fazy obserwujemy szybkie ruchy gałek ocznych, intensyfikację aktywności mózgowej oraz przyspieszenie akcji serca i oddechu. Jest to czas, w którym doświadczamy najbardziej żywych i realistycznych snów, które mogą być niekiedy wyjątkowo barwne i emocjonujące. Faza REM odgrywa istotną rolę w przetwarzaniu emocji, konsolidacji pamięci oraz regeneracji mózgu, co sprawia, że jest kluczowa dla naszego ogólnego samopoczucia i zdrowia psychicznego. To właśnie w tej fazie

  5. Faza NREM 1:

    Kończy jeden cykl snu, który może się powtarzać 4-6 razy podczas jednej nocy. Jest to najkrótsza faza snu, trwająca zwykle od 10 do 15 minut. Charakteryzuje ją spowolnienie akcji serca i oddechu, a fale mózgowe stają się nieregularne. Podczas tej fazy możemy doświadczać krótkich i niespójnych snów, które mogą być jedynie fragmentaryczne. To pierwszy etap procesu snu, który otwiera drogę do kolejnych faz snu NREM i REM.

świadomy sen

 

Długość i proporcje faz snu zmieniają się w zależności od wieku:

  • Noworodki i niemowlęta: Spędzają większość czasu w fazie SWS i mają więcej faz REM.
  • Dzieci: Z czasem proporcje faz snu zmieniają się na korzyść faz NREM 2 i NREM 1.
  • Dorośli: Faza REM stanowi około 20-25% całego snu.
  • Osoby starsze: Proporcje faz REM zmniejszają się, a fazy NREM 1 i NREM 2 stają się dłuższe.

Czynniki wpływające na jakość snu:

  • Stres: Może powodować trudności w zasypianiu, częste budzenie się w nocy i skrócenie fazy REM.
  • Kofeina i alkohol: Mogą zaburzać architekturę snu i skracać jego czas trwania.
  • Nieregularny tryb życia: Brak stałych godzin snu i czuwania może negatywnie wpływać na jakość snu.
  • Choroby: Niektóre schorzenia, takie jak bezdech senny, mogą powodować fragmentację snu i skracać jego czas trwania.

Aby poprawić jakość snu, warto:

  • Utrzymywać regularny tryb życia, kłaść się spać i wstawać o stałych porach.
  • Stworzyć komfortowe warunki do snu – zaciemnić pokój, wyciszyć otoczenie, zadbać o odpowiednią temperaturę.
  • Unikać kofeiny i alkoholu przed snem.
  • Regularnie ćwiczyć, ale nie bezpośrednio przed snem.
  • Stosować techniki relaksacyjne przed snem, np. medytację, jogę.
  • W razie problemów ze snem skonsultować się z lekarzem.

Zdrowy sen jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zrozumienie faz snu i czynników wpływających na jego jakość pozwala nam zadbać o swój sen i cieszyć się jego dobroczynnymi właściwościami.

Badania nad świadomym śnieniem

Zanim rozpoczniemy naszą przygodę z naukową stroną świadomego śnienia, rozpocznijmy od tego, jak wyglądają pasma aktywności w elektroencefalografii, wykorzystywanej do badania funkcjonowania mózgu.

W elektroencefalografii (EEG) pasma aktywności odnoszą się do różnych zakresów częstotliwości fal mózgowych, które można zarejestrować za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy. Te pasma mogą być związane z różnymi stanami świadomości, procesami poznawczymi i emocjonalnymi.

Oto kilka głównych pasm aktywności EEG:

 

Delta (0,5–4 Hz):

Fale delta są najwolniejszymi falami mózgowymi, występującymi w zakresie częstotliwości od 0,5 do 4 Hz. Są one charakterystyczne dla głębokiego snu NREM, zwłaszcza podczas fazy snu głębokiego, która jest jedną z dwóch głównych faz snu obok fazy REM (rapid eye movement).

Podczas fazy snu głębokiego, mózg przechodzi przez cykle snu, które obejmują fazy od 1 do 4, z faza 4 będącą najgłębszą. To właśnie podczas fazy 3 i 4 obserwuje się dominację fal delta. W tym czasie mózg przechodzi przez procesy naprawcze i regeneracyjne, które są niezwykle istotne dla zdrowia i funkcjonowania organizmu.

Ważną rolą snu głębokiego jest naprawa tkanek, w tym mózgu. Podczas tej fazy mózg usuwa toksyny, które gromadzą się w ciągu dnia, a także wzmacnia połączenia neuronalne, co jest istotne dla procesów uczenia się i zapamiętywania informacji. Ponadto, fale delta są związane z uwalnianiem hormonu wzrostu, który jest kluczowy dla regeneracji tkanek i wzrostu.

Częstość występowania fal delta może być także wskaźnikiem ogólnego stanu zdrowia mózgu. Zbyt mała ilość snu głębokiego może prowadzić do pogorszenia funkcji poznawczych, problemów z pamięcią, obniżonej odporności i zwiększonego ryzyka chorób neurodegeneracyjnych.

W związku z tym, choć fale delta są charakterystyczne dla snu głębokiego, ich obecność i ilość mogą również odzwierciedlać ogólny stan zdrowia mózgu i organizmu. Dlatego też dbanie o odpowiednią ilość i jakość snu jest kluczowe dla utrzymania zdrowia psychicznego i fizycznego.

Theta (4–8 Hz):

Fale theta są charakterystycznymi falami mózgowymi o częstotliwości od 4 do 8 Hz. Ich nazwa pochodzi od litery greckiej theta, ponieważ są one obficie obecne w stanach snu REM (rapid eye movement) oraz podczas niektórych form marzeń sennych. Niemniej jednak, fale theta nie ograniczają się tylko do snu REM; mogą również występować podczas stanów relaksacji, medytacji oraz w fazach przejściowych między snem lekkim a głębokim snem NREM (non-rapid eye movement).

Podczas snu REM, mózg wykazuje wzmożoną aktywność elektryczną, która objawia się jako szybkie ruchy gałek ocznych, nieregularne oddechy i intensywne marzenia senne. Fale theta w tym kontekście są szczególnie ważne, ponieważ są związane z procesami emocjonalnymi, kreatywnością i przetwarzaniem informacji związanych z pamięcią i doświadczeniem emocjonalnym.

Poza snem REM, fale theta są również często obserwowane podczas medytacji i stanów głębokiej relaksacji. W tych przypadkach fale theta mogą być związane z dostępem do stanów świadomości wyższych, intuicją oraz kreatywnością. Stan ten często nazywany jest “stanem theta” i jest poszukiwany przez osoby praktykujące medytację oraz techniki zwiększające świadomość.

W niektórych przypadkach, fale theta mogą występować również podczas snu NREM, zwłaszcza w fazach przejściowych między snem lekkim a głębokim. Choć ich funkcja w tym kontekście nie jest w pełni zrozumiała, sugeruje się, że mogą one odgrywać rolę w integracji doświadczeń z dnia oraz w procesie przetwarzania informacji.

Fale theta są niezwykle wszechstronne i odgrywają istotną rolę w różnych stanach świadomości, od snu REM, przez medytację, aż po fazy przejściowe snu NREM. Ich obecność i charakterystyka mogą dostarczyć cennych wskazówek dotyczących funkcjonowania mózgu oraz stanu psychicznego i emocjonalnego jednostki.


Alfa (8–12 Hz):

Fale alfa to charakterystyczne oscylacje mózgowe o częstotliwości między 8 a 12 Hz. Są one powszechnie obserwowane podczas stanów czuwania, kiedy to osoba jest zrelaksowana, ale nie jest aktywnie zaangażowana w żadne konkretne zadanie ani nie jest skupiona na przetwarzaniu bodźców zewnętrznych.

Kiedy osoba zamyka oczy i oddaje się stanowi relaksu, fale alfa stają się bardziej wyraźne. Są one często obserwowane w obszarach mózgu, które nie są w danym momencie aktywnie zaangażowane w przetwarzanie informacji sensorycznych z otoczenia. Można je znaleźć w tylnej części mózgu, w obszarach związanych głównie z przetwarzaniem wrażeń wzrokowych oraz w obszarach odpowiedzialnych za kontrolę uwagi i stanu czuwania.

Stan alfa jest często kojarzony z poczuciem spokoju, relaksu i wewnętrznego równowagi. Występuje na przykład w sytuacjach, gdy osoba delektuje się chwilą odpoczynku, medytuje lub wykonuje działania wymagające kreatywności bez presji i stresu. Jest to również stan, w którym mózg może sprawniej przechodzić między różnymi typami myślenia, co jest kluczowe dla procesu twórczego myślenia i rozwiązywania problemów.

Niektóre badania sugerują, że fale alfa mogą być związane z procesami wychodzenia z kontroli świadomej, co może prowadzić do stanu rozluźnienia, a nawet transu. W tych momentach mózg może działać na niższych częstotliwościach, co prowadzi do subiektywnego poczucia odprężenia i obniżenia napięcia.

Fale alfa są istotnym wskaźnikiem stanu relaksacji i spokoju, ale także mają znaczenie dla zrozumienia procesów twórczych i intuicyjnych w ludzkim mózgu. Ich obecność i charakterystyka mogą dostarczać istotnych informacji na temat funkcjonowania mózgu oraz stanu psychicznego jednostki.

Beta (12–30 Hz):

Fale beta są oscylacjami mózgowymi o stosunkowo wysokiej częstotliwości, zazwyczaj mieści się ona między 12 a 30 Hz. Te fale są ściśle związane z aktywnością mózgu podczas stanu czuwania, skupienia uwagi oraz wykonywania zadań wymagających myślenia, planowania i koncentracji.

Kiedy jesteśmy aktywni umysłowo, fale beta stają się dominujące. Obserwuje się je podczas wykonywania zadań intelektualnych, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji oraz prowadzenia rozmów. Są również obecne w sytuacjach, które wymagają zróżnicowanej uwagi i szybkiego przełączania się między różnymi zadaniami lub bodźcami zewnętrznymi.

W miarę wzrostu poziomu zaangażowania w zadania poznawcze, częstotliwość fal beta może również wzrastać. Na przykład w trakcie wykonywania zadań wymagających intensywnej koncentracji, analizy lub szybkiego reagowania, fale beta mogą osiągać wyższe częstotliwości.

Warto zauważyć, że fale beta mogą także występować w sytuacjach stresowych. Gdy osoba doświadcza stresu lub lęku, aktywność mózgu może wzrosnąć, co prowadzi do zwiększonej częstotliwości fal beta. W takich momentach fale te są związane z nadmiernym nakładem wysiłku poznawczego oraz mobilizacją zasobów umysłowych w celu radzenia sobie ze stresem lub sytuacją wymagającą szybkiej reakcji.

W skrócie, fale beta są istotne dla procesów myślenia, planowania i skupienia uwagi. Ich obecność i charakterystyka mogą dostarczać istotnych informacji na temat aktywności mózgu oraz stanu psychicznego jednostki w różnych sytuacjach, od pracy intelektualnej po radzenie sobie ze stresem.


Gamma (30–100 Hz):

Fale gamma są najwyższymi częstotliwościami w zakresie fal mózgowych, oscylującymi zwykle między 30 a 100 Hz. Charakteryzują się one krótkimi, szybkimi impulsami i są związane z zaawansowanymi procesami poznawczymi oraz integracją informacji w mózgu.

Jednym z głównych zastosowań fal gamma jest integracja informacji w mózgu. Są one zaangażowane w synchronizację różnych obszarów mózgowych, umożliwiając skuteczną komunikację między nimi. Gdy różne obszary mózgu pracują współmiernie w zakresie fal gamma, możliwa jest efektywna koordynacja i przetwarzanie złożonych bodźców i informacji.

Fale gamma są również silnie związane z procesami poznawczymi, takimi jak pamięć, uczenie się i świadomość. Badania sugerują, że występują one podczas wykonywania zadań wymagających intensywnej uwagi, skupienia i integracji wielu bodźców. Na przykład podczas rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji czy też analizy informacji, fale gamma mogą być obecne w obszarach mózgu zaangażowanych w te procesy.

Dodatkowo, fale gamma są również związane z doświadczeniem stanów wysokiej świadomości, takich jak medytacja głęboka czy też wyjątkowe stany emocjonalne. W tych sytuacjach występuje zwiększona synchronizacja fal gamma między różnymi obszarami mózgu, co może prowadzić do wzmocnienia integracji sensorycznej, poznawczej i emocjonalnej.

Fale gamma odgrywają kluczową rolę w integracji informacji, synchronizacji mózgu i procesach poznawczych. Ich obecność jest związana z zaawansowanymi funkcjami mózgu, takimi jak pamięć, uczenie się, świadomość oraz doznania emocjonalne, co czyni je istotnym obszarem badań w dziedzinie neurobiologii i neurofizjologii.

 

Te pasma aktywności EEG są używane w badaniach nad funkcjonowaniem mózgu, diagnozowaniu zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych oraz w biofeedbacku i terapii neurofeedbackowej.

Skoro wiemy już co nieco na ten temat, możemy w końcu przejść do tematu badań związanych ze świadomym snem.

 

świadomy sen

 

Neurokorelaty świadomego snu

Badania tzw. neurokorelatów świadomego snu wskazują na zróżnicowane aktywności mózgu związane z doświadczaniem świadomych snów (LD). Podstawową metodą jest wykorzystanie elektroencefalografii (EEG), funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) oraz funkcjonalnej spektroskopii bliskiej podczerwieni (NIRS) do monitorowania aktywności mózgu podczas świadomego śnienia. Badania sugerują, że aktywność mózgu podczas LD wykazuje cechy zarówno snu, jak i stanu czuwania.

Podczas świadomego snu obserwuje się wzrost aktywności w obszarach mózgu związanych z funkcjami poznawczymi i świadomością, takimi jak kora przedczołowa, obszary parietalne, zakręt obręczy i zakręt kątowy. Wzrost aktywności tych obszarów sugeruje zaangażowanie procesów świadomościowych, kontroli zadań, oraz przetwarzania informacji w świadomym śnie.

Badania również wskazują na zmiany w aktywności pasm EEG podczas LD, zwiększenie aktywności w wyższych pasmach (gamma, beta) i spadek w niższych (delta, theta) w porównaniu z nieświadomym snem. To sugeruje, że świadomy sen może mieć związek z procesami poznawczymi i kontrolą umysłu, które mogą przypominać stan czuwania.

Ponadto, badania wykazują różnice w aktywności mózgu i łączności funkcjonalnej między osobami regularnie doświadczającymi LD a osobami, które tego nie doświadczają. Osoby doświadczające LD wykazują zwiększoną aktywność w obszarach mózgu związanych z procesami poznawczymi i świadomością oraz silniejszą łączność między obszarami kory przedczołowej a obszarami zaangażowanymi w przetwarzanie języka i metapoznanie.

Pomimo różnic w wynikach badań, obserwuje się pewne wspólne obszary mózgu, które mogą mieć związek ze świadomym snem, takie jak kora przedczołowa, obszary parietalne i korowe oraz obszary zakrętu obręczy i kątowe. Te obszary są powiązane z procesami poznawczymi, świadomością i kontrolą zadań, co sugeruje, że świadomy sen jest złożonym procesem, który angażuje różne obszary mózgu i funkcje poznawcze.

Świadomy sen a pandemia COVID-19

W 2022 w czasopiśmie PLOS ONE opublikowano badanie Kelly wraz ze współpracownikami, które zostało przeprowadzone wśród blisko 2000 Brazylijczyków. Celem tego badania było zbadanie, jak pandemia COVID-19 wpłynęła na nasze sny, przede wszystkim świadome.

Aby tego dokonać, wykonano badanie ankietowe, w którym respondenci wypełniali specjalnie skonstruowane ankiety. Wyniki wykazały, że dla większości osób częstotliwość świadomych snów pozostała taka sama po pandemii jak przed nią, jednak dla niektórych stały się one częstsze, a dla innych rzadsze.

Interesującym wydaje się być to, że podczas pandemii więcej osób zaczęło pamiętać o swoich świadomych snach co najmniej raz w tygodniu. Badanie to pokazało, że pandemia faktycznie sprawiła, że Brazylijczycy dotknięci działaniem pandemii COVID-19 częściej pamiętali o swoich świadomych snach. Okazało się również, że osoby, które miały więcej świadomych snów, częściej przypominały sobie również inne sny i koszmary.

Autorzy zasugerowali, że zwiększenie poziomu stresu, lęku i problemów ze snem związanych z pandemią może być jednym z powodów tego zjawiska. Ośmielimy się jednak stwierdzić, że pandemia oraz idące za tym zamknięcie ludzi we własnych domach spowodowało u nich większe skupienie się na sobie, przewartościowanie życiowych priorytetów oraz zwiększenie internalizacji, co ostatecznie doprowadziło do lepszej znajomości siebie oraz zwiększenia świadomości badanych osób. Nie bez powodu przez okres po pandemii coraz więcej osób zaczęło odrzucać materialne podejście do życia, skupiając się bardziej na własnych potrzebach, psychice, czy podróżowaniu.

Takie badania jak to wspomniane powyżej pomagają nam lepiej zrozumieć, jak nasz umysł reaguje na trudne czasy i zmiany w naszym życiu codziennym.

Galantamina – środek wywołujący LD?

W kolejnym z przypisywanych badań naukowcy postanowili sprawdzić, czy zahamowanie enzymu znanego jako acetylocholinoesteraza i idące razem z tym działaniem pobudzenie aktywacji korowej zwiększy częstość występowania świadomych snów u badanych. Acetylocholinoesteraza jest enzymem, który rozkłada acetylocholinę, neuroprzekaźnik służący do przenoszenia cząsteczek w obszarze układu nerwowego na cholinę i kwas octowy.

Inhibicja wspomnianego enzymu prowadzi do zwiększenia ilości acetylocholiny w organizmie, pobudzając tym samym układ nerwowy do działania. Aby to osiągnąć, badacze podawali uczestnikom cechującym się wysoką pamięcią snów i zainteresowaniem świadomym śnieniem galanaminę, związek chemiczny wykorzystywany w terapii chorych cierpiących na chorobę Alzheimera.

Badani zostali podzieleni na trzy grupy, otrzymującą kolejno placebo, 4 mg oraz 8 mg galantaminy, przez trzy kolejne noce uczestnicy budzili się około 4,5 godziny po tym jak zgaszono światła, przypominali sobie sen, a następnie przyjmowali kapsułki z przydzielonym im środkiem i pozostawali poza łóżkiem przez minimum 30 minut, aby się rozbudzić. Po tym okresie wracali oni do łóżka i praktykowali technikę Mnemonicznej Indukcji Świadomych Snów podczas powrotu do snu.

Jak wykazały wyniki, wszyscy uczestnicy przyjmujący galantaminę mieli większą szansę na zaistnienie świadomego snu, niż grupa przyjmująca placebo. Wśród grupy otrzymującej placebo 14% badanych zgłosiło, że przeżyli świadomy sen. W grupie otrzymującej 4 mg galantaminy odsetek tych osób był niemal dwukrotnie wyższy (27% uczestników), podczas gdy w grupie otrzymującej 8 mg środka prawie co druga osoba miała świadomy sen w trakcie badania (42% osób).

Dodatkowo, przyjmujący ten środek wykazywali zwiększoną pamięć snów, jak również ich żywiołowość i złożoność sensoryczną, szczególnie podczas snów świadomych, w stosunku do nieświadomych. Autorzy publikacji uważają, że zintegrowana metoda zażywania galantaminy po przebudzeniu w ostatniej części nocy, z co najmniej 30-minutową przerwą w snu i odpowiednio skoncentrowanym nastawieniem umysłowym jest jedną z najskuteczniejszych metod indukcji świadomych snów dostępnych obecnie.

Należy pamiętać, że środek ten dostępny jest w Polsce wyłącznie na receptę i wszelkie użycia powinno się skonsultować z lekarzem, bądź farmaceutą.

świadomy sen

Pomiędzy jawą a snem: Interakcje badaczy ze śniącym

Ostatnie z badan jest szczególnie ciekawe. Konkoly wraz ze swoimi współpracownikami podjęli próbę dialogu pomiędzy eksperymentorami oraz śniącymi przebywającymi w fazie REM. W tym celu postanowiono wykorzystać polisomnografię, a więc skomplikowane badanie snu, podczas którego badany podłączany jest pod wyspecjalizowane aparatury, rejestrujące fale mózgowe (elektroencefalogram – EEG), ruchy gałek ocznych (elektrookulogram – EOG) oraz napięcie mięśni. W skład badania polisomnograficznego zalicza się również elektrokardiogram – EKG, elektromiogam – EMG, oraz badanie ruchów klatki piersiowej i brzucha, pomiar saturacji krwi i ustalanie pozycji ciała.

Po potwierdzeniu podczas badania polisomnograficznego przebywanie uczestnika w fazie snu REM, badacze podejmowali dialog ze śniącym w celu uzyskania skutecznej komunikacji. Udało się to w czterech przypadkach.

W pierwszym z opisywanych przypadków dwukrotnie poproszono badanego przebywającego w świadomym śnie, aby podał wynik odejmowania „osiem minus sześć”. Uczestnik podał odpowiedź poprzez dwukrotne zaciśnięcie mięśni wokół oczu, zarówno w pierwszym jak i w drugim przypadku. Od razu po uzyskaniu odpowiedzi, przebudzono go, aby opowiedział ze swojej perspektywy, co przed chwilą się wydarzyło.

Jak opisują autorzy publikacji :

„Po przebudzeniu uczestnik zgłosił, że śnił o swojej ulubionej grze wideo: “Byłem na parkingu w nocy… nagle zrobił się dzień, a ja byłem w grze wideo…. Pomyślałem, że to pewnie sen. I wtedy stało się coś dziwnego…. Straciłem kontrolę nad wszystkimi mięśniami. Do moich uszu dobiegł szum krwi”. Eksperymentator zapytał go, czy pamięta, że słyszał jakieś zadania matematyczne, na ile z nich odpowiedział i co odpowiedział. Badany odpowiedział: “Wydaje mi się, że słyszałem trzy [zadania]….. Na wszystkie odpowiedziałem “2”, ale nie pamiętam, jaki był pierwszy. Pamiętam tylko, że ostatnim było “8 minus 6”.

Fascynujące, prawda?

Ale to nie wszystko! Kolejny z badanych, odpowiadając na pytanie, zadane tym razem w formie kodu Morse’a w postaci sygnałów świetlnych, ile to będzie „cztery minus zero”, również poprawnie odpowiedział skurczami mięśni, dając cztery sygnały. Jak opisał później:

“Gabinet lekarski, być może do fizjoterapii. Byłem sam w pokoju, a na środku stała duża kozetka lekarska, półki, kredensy. Leżanka była dziwna. Pokój wydawał się solidny i stabilny, kiedy światła zaczęły migotać. Rozpoznałem to jako migający sygnał [kod Morse’a] z zewnątrz (4 plus 0,) i zgłosiłem odpowiedź “4” za pomocą sygnałów wzrokowych. Szukałem narzędzia, które mogłoby migać i znalazłem okrągłą miskę pełną wody. Woda migała (jak światło w akwarium, które się włącza i wyłącza). Ponownie zobaczyłem sygnał, ale nie byłem w stanie go zidentyfikować. Miska pękła, ponieważ przypadkowo pozwoliłem jej upaść podczas próby rozszyfrowania błysków. Wyszedłem z pokoju, próbując znaleźć coś innego, co mogłoby migać, wyszedłem na zewnątrz i spojrzałem na chmury. Było tam żółte światło słoneczne i jasnoszare chmury. Widziałem zmiany w jasności, chmury szybko przemieszczające się obok, ale niestety znowu nie mogłem rozszyfrować migającego sygnału. Był zbyt szybki, by go rozszyfrować, ale wiedziałem, że są to problemy matematyczne”.

Kolejna osoba otrzymała dwadzieścia cztery zadania matematyczne do obliczenia. Faza snu REM była bardzo pofragmentowana, pełna pobudzeń ruchowych, dlatego naukowcy powstrzymali się od natychmiastowego wybudzenia uczestnika po wykonaniu zadania.

Ustalonym sygnałem był ruch gałek ocznych na boki. Prawidłową reakcję otrzymano na prośbę o obliczenie wyniku działania „jeden plus dwa”, które było siódmym zadanym problemem.

Jak opisał badany, “…w moim śnie pomyślałem ‘muszę coś zapamiętać’ i usłyszałem dźwięki i usłyszałem jak mówisz, kiedy śniłem. Usiadłem w samochodzie, a potem dostałem część zadania…. Byłem też naprawdę dumny, że udało mi się obliczyć sumę, że ich słyszałem i że byłem świadomy, że śnię”. Uczestnik stwierdził, że źródło problemów matematycznych “było jak coś w rodzaju radia w samochodzie”.

Ostatni z badanych został poproszony o przekazanie sygnału „TAK” poprzez zaciśnięcie mięśni wokół ust, lub „NIE” poprzez skurcze mięśni znajdujących się dookoła brwi.

Kiedy stwierdzono, że uczestnik przebywa fazie snu REM, zadano mu serię pięciu pytań typu „tak-nie”. Z tych pięciu pytań badany zareagował na cztery oraz udzielił poprawnej odpowiedzi na dwa pytania. Resztę oznaczono jako niejednoznaczne. Po przebudzeniu, raport ze snu wyglądał następująco: “W moim śnie byłem na imprezie i słyszałem, jak zadajesz pytania. Słyszałem twój głos, jakbyś był Bogiem. Twój głos dochodził z zewnątrz, tak jak narrator filmu. Słyszałem, jak pytasz, czy lubię czekoladę, czy studiuję biologię i czy mówię po hiszpańsku. Nie byłem pewien, jak odpowiedzieć na to ostatnie, ponieważ nie mówię płynnie po hiszpańsku, ale mam pewne wyobrażenia. Ostatecznie zdecydowałem się odpowiedzieć “NIE” i wróciłem na imprezę”.

Badanie Konkoly’ego i współpracowników przynosi fascynujące spojrzenie na interakcje między badaczami a osobami śniącymi w fazie REM. Wykorzystując zaawansowane techniki polisomnografii, naukowcy próbowali prowadzić dialog z uczestnikami podczas snu, co okazało się możliwe w kilku przypadkach.

Wyniki te otwierają fascynujące perspektywy dla badania snów i ich związku z procesami poznawczymi. Możliwość komunikacji z osobami śniącymi może poszerzyć nasze zrozumienie mechanizmów świadomości podczas snu oraz otworzyć nowe możliwości terapeutyczne. Badanie to stanowi krok naprzód w dziedzinie badań nad snem i umysłem ludzkim.

Świadome sny to nie tylko wymysł fantazjujących lekkoduchów z głową w chmurach, to także realne zjawisko, które można zbadać i potwierdzić. Pomyślcie tylko, jakie możliwości otwierają się przed nami, kiedy rozpoczynamy przygodę ze świadomym snem!

Więcej cennych wskazówek na temat rozwoju osobistego oraz praktyczne porady znajdziesz na blogu MonuMentalnie. Zachęcamy do zapoznania się z nim i odkrycia, jak możesz lepiej zarządzać swoimi finansami.

Jeśli chcesz być na bieżąco z naszymi artykułami i dołączyć do naszej rosnącej społeczności, koniecznie odwiedź naszego Facebooka! Tam znajdziesz więcej inspiracji, praktycznych porad i ciekawych dyskusji na temat rozwoju osobistego i finansów. Do zobaczenia!

 

Bibliografia

  1.  P K, T M, T F, M M, A S, G H, M J, L G, L B, T Z L, B H, S R, S MR. Lucid dreaming increased during the COVID-19 pandemic: An online survey. PLoS One. 2022 Sep 14;17(9):e0273281. doi: 10.1371/journal.pone.0273281. PMID: 36103479; PMCID: PMC9473433.
  1. LaBerge S, LaMarca K, Baird B. Pre-sleep treatment with galantamine stimulates lucid dreaming: A double-blind, placebo-controlled, crossover study. PLoS One. 2018 Aug 8;13(8):e0201246. doi: 10.1371/journal.pone.0201246. PMID: 30089135; PMCID: PMC6082533.
  1. Konkoly KR, Appel K, Chabani E, Mangiaruga A, Gott J, Mallett R, Caughran B, Witkowski S, Whitmore NW, Mazurek CY, Berent JB, Weber FD, Türker B, Leu-Semenescu S, Maranci JB, Pipa G, Arnulf I, Oudiette D, Dresler M, Paller KA. Real-time dialogue between experimenters and dreamers during REM sleep. Curr Biol. 2021 Apr 12;31(7):1417-1427.e6. doi: 10.1016/j.cub.2021.01.026. Epub 2021 Feb 18. PMID: 33607035; PMCID: PMC8162929.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *